Co boli narciarza, czyli najczęstsze urazy w narciarstwie zjazdowym

W artykule „Alpine Skiing Injuries” opublikowanym w czasopiśmie Sports Health w 2018 roku specjaliści z Wydziału Rehabilitacji i Ortopedii uniwersytetu badawczego w Burlington (Uniwersytet Vermontu)  zaprezentowali wyniki badań dotyczące kontuzji narciarskich. Autorzy przeanalizowali wyniki badań epidemiologicznych opublikowanych w latach 1985-2018, a następnie ustalili, które urazy pojawiały się najczęściej. Badania przeprowadzono wśród osób uprawiających narciarstwo w takich krajach jak Stany Zjednoczone, Austria, Norwegia, Finlandia i Szkocja. Więcej poszkodowanych odnotowano wśród mężczyzn, ponadto mężczyźni częściej ulegali poważniejszym urazom niż kobiety. W większości badań najwięcej urazów stwierdzono w grupie osób młodych w wieku 24-35 lat.

Według badań do najczęstszych kontuzji narciarskich należą:

• skręcenie kolana,
• zerwanie więzadła ACL/MCL
• skręcenie lub złamanie nadgarstka
• urazy kciuka
• złamanie kości piszczelowej lub strzałkowej
• zwichnięcie barku
• rany twarzy i głowy
• zamknięte urazy czaszkowo-mózgowe.

Jak zapobiegać urazom narciarskim?

Według wyżej przytoczonego artykułu urazy narciarskie najczęściej dotyczą kończyn dolnych, w tym szczególnie więzadeł kolana (ACL i MCL). Dość często pojawiają się również wstrząśnienia i stłuczenia mózgu, zwichnięcia stawu ramienno-łopatkowego (jest to jeden ze stawów tworzących bark), a także skręcenia nadgarstka i ręki. Ponadto na przestrzeni lat zaobserwowano zmniejszającą się liczbę złamań kości piszczelowej przy wzroście urazów więzadła ACL w kolanie. Rozwój technologiczny sprzętu narciarskiego oraz większa tendencja do jazdy w kasku doprowadziły do zmniejszenia ogólnej liczby kontuzji narciarskich.

Mimo to wypadki na stokach wciąż nie należą do rzadkości. Jak można zapobiegać typowym urazom narciarskim?

Zerwanie więzadeł ACL i MCL oraz inne urazy kolana

Kolano to bez wątpienia pięta achillesowa osób uprawiających narciarstwo zjazdowe. Urazy kolana stanowią ok. 25% wszystkich urazów narciarskich. Najczęściej jest to skręcenie lub zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub więzadła pobocznego piszczelowego (MCL). Więzadła te łączą kość udową z kością piszczelową. Dość często uszkodzeniu ulegają również łąkotki.

Jak dochodzi do kontuzji kolana podczas uprawiania narciarstwa? Zazwyczaj jest to skutek zahaczenia nartą o krawędź podczas upadku. Jeżeli but nie wypnie się z wiązania, wówczas ciężar ciała i prędkość doprowadzą do skumulowania dużej ilości energii na przodzie narty. W efekcie ta może zadziałać jak dźwignia, wymuszając nienaturalną pozycję kolana. Rezultatem może być skręcenie, naderwanie lub całkowite zerwanie więzadła. Do zerwania więzadła ACL często dochodzi również wtedy, gdy narciarz straci równowagę i jego biodra znajdą się poniżej kolan, a cały ciężar jego ciała spocznie na wewnętrznej krawędzi narty zjazdowej.

Urazy nadgarstka i kciuka

Urazy nadgarstka zazwyczaj wynikają z nieprawidłowej asekuracji podczas upadania, zwłaszcza na twardy, ubity śnieg. W kryzysowej sytuacji początkujący narciarze często w pierwszym odruchu wyciągają ręce przed siebie i lądują na otwartych dłoniach, co często prowadzi do kontuzji. Zdarza się również, że podczas upadku narciarz nie zdąży wypuścić kijka narciarskiego z ręki i nadal trzyma go za pasek. Dochodzi wówczas do nadmiernego wygięcia stawu (przeprostu), co prowadzi do częściowego lub całkowitym zerwania więzadła pobocznego łokciowego (UCL). Jest to tzw. kciuk narciarza, choć kontuzja ta dotyczy również osób uprawiających inne dyscypliny sportowe, np. siatkarstwo.

Urazy barku i inne kończyn górnych

Podobnie jak urazy nadgarstka, również do urazów barków dochodzi zwykle w wyniku upadku. Może to być skutek asekuracji na wyciągnięte ręce lub bezpośredniego uderzenia w bark. W tej sytuacji siła upadku kumuluje się w kończynach górnych, co może doprowadzić do uszkodzenia stożka rotatorów, zwichnięcia stawu ramienno-łopatkowego czy skręcenia stawu barkowo-obojczykowego. W wyniku niefortunnego upadku często dochodzi również do złamania części bliższej kości ramiennej i złamania obojczyka. Znacznie rzadziej uszkodzeniu ulegają dalsze części kości ramiennej, kość promieniowa i łokieć.

Złamania kości piszczelowej

Najczęściej występującym rodzajem złamań kończyny dolnej u narciarzy jest złamanie kości piszczelowej. Zwykle tego typu kontuzje są skutkiem upadku na śnieg i najczęściej dotyczą osób początkujących oraz bardzo młodych narciarzy, zwłaszcza dzieci do 10 roku życia. Do złamania często dochodzi wówczas, gdy buty nie wypinają się z wiązań podczas upadku (z tego względu wiązania muszą być odpowiednio wyregulowane). U osób dorosłych najczęstszym urazem jest złamanie trzonu kości piszczelowej, a następnie złamanie plateau (nasady bliższej) kości piszczelowej. W przypadku złamań plateau czynnikiem predysponującym jest nie tylko starszy wiek, ale również wyższa masa ciała, oblodzona nawierzchnia, prędkość i większe doświadczenie.

Urazy głowy

Rosnąca popularność stosowania kasków narciarskich przyczyniła się do zmniejszenia wypadków, które skutkowały ciężkimi urazami mózgu. Mimo to sezon narciarski może zakończyć się przedwcześnie z powodu obrażeń głowy. Najczęstszym urazem jest wstrząs mózgu, jednak zdarzają się też otwarte rany głowy i twarzy. Uraz mózgu dominuje wśród ciężkich urazów narciarskich, a ponadto jest urazem o najwyższym wskaźniku ofiar śmiertelnych. Kontuzje w obrębie głowy i szyi zwykle są spowodowane upadkiem lub zderzeniem z przeszkodą.

Jakie są przyczyny urazów narciarskich?

Jak można wywnioskować z powyższego zestawienia, do urazów narciarskich najczęściej dochodzi wskutek upadku. Zwykle jest to upadek na śnieg, przy czym duże zagrożenie stanowi zwłaszcza podłoże twarde i zbite, pokryte lodową skorupą. Najcięższe przypadki są również następstwem zderzenia z przeszkodą (np. drzewem, armatką śnieżną) lub innym użytkownikiem stoku. Jak dochodzi do tych wypadków? Możliwych powodów jest wiele, przy czym nierzadko jest to splot różnych czynników.

Czynniki zwiększające ryzyko wypadków na stoku:

• brak doświadczenia,
• trudne warunki pogodowe,
• bardzo młody wiek (dzieci i młodzież),
• słabe przygotowanie kondycyjne i sprawnościowe,
• brak rozgrzewki przed wyjściem na stok,
• nieznajomość zasad bezpieczeństw (patrz dekalog narciarza),
• prędkość niedostosowana do warunków,
• źle dopasowany lub uszkodzony sprzęt narciarski.

Co ciekawe, czynnikiem predysponującym do urazów narciarskich jest również duże doświadczenie. Zaawansowani narciarze mogą mieć bowiem większą skłonność do nadmiernej prędkości i wykonywania ryzykownych manewrów.

 Jak zapobiegać urazom na stoku?

Jak już zostało wspomniane, kontuzje narciarskie zdarzają się zarówno początkującym, jak i doświadczonym narciarzom. Czy to znaczy, że jesteśmy skazani na zerwane więzadła, skręcone nadgarstki, kciuki narciarza czy zwichnięcia barku? Niekoniecznie. Każdy użytkownik stoku może zminimalizować ryzyko poprzez przestrzeganie zasad bezpiecznej jazdy i solidne przygotowanie do sezonu narciarskiego.

Jak zapobiegać kontuzjom na stoku? Oto kilka dobrych rad:

1. Zadbaj o sprawność fizyczną przed sezonem. Poświęć szczególną uwagę na wzmocnienie mięśni nóg i mięśni stabilizujących tułów.
2. Rób rozgrzewkę przed każdym wyjściem na stok. Rozgrzewka poprawia pracę mięśni i stawów, a ponadto ułatwia organizmowi zaadaptowanie się do trudnych warunków.
3. Jeśli jesteś początkujący/-a, rozważ naukę pod okiem licencjonowanego instruktora. Szkoła narciarska uczy nie tylko bezpiecznej jazdy, ale i prawidłowej asekuracji w razie upadku.
4. W razie upadku trzymaj ręce blisko głowy (unikaj lądowania na wyciągnięte dłonie), staraj się upadać na bok z przetoczeniem ciała na pośladki.
5. Sprawdzaj stan nart, wiązań, butów i kasku. Pamiętaj o ostrzeniu krawędzi, smarowaniu ślizgu i regulacji wiązań. W razie potrzeby skorzystaj z serwisu sprzętu zimowego.
6. Mierz siły na zamiary, dostosuj swoją jazdę do warunków pogodowych i rodzaju trasy. Pamiętaj, że niebieska trasa nie zawsze jest… niebieska.
7. Chroń głowę – kask to absolutna konieczność! Warto również stosować ochraniacze na nadgarstki i kolana.
8. Przestrzegaj dekalogu narciarskiego FIS. Stosuj się do znaków na stoku i nigdy nie korzystaj z nieczynnych tras.
9. Nie jedź na narty, gdy jesteś chory/-a lub zmęczony/-a. Pożywna dieta i odpowiednie nawodnienie pomagają bardziej, niż myślisz.
10. Nigdy nie szusuj po alkoholu. Après ski w koktajl barze tylko po nartach, nie przed ani w trakcie.

Najczęstsze kontuzje narciarskie – podsumowanie

Do najczęstszych kontuzji narciarskich należą urazy kończyn dolnych i górnych, w tym szczególnie kolan, dłoni i nadgarstków, barków i kości piszczelowych. Wśród ciężkich i śmiertelnych urazów dominują urazy mózgu. Do wypadków przyczyniają się m.in. brak doświadczenia, niedostosowanie stylu jazdy do warunków i umiejętności oraz nieprzestrzeganie zasad bezpieczeństwa na stoku. Czynnikami zwiększającymi ryzyko kontuzji są wady sprzętu, młody wiek i brak rozgrzewki. Można jednak przeciwdziałać urazom poprzez korzystanie z kasku, serwisowanie sprzętu i solidne przygotowanie fizyczne. Warto również wziąć kilka lekcji z licencjonowanym instruktorem narciarstwa, aby podszkolić swoje umiejętności i nauczyć się prawidłowej asekuracji w razie upadku.

Opracowano na podstawie

Davey A. i in., Alpine Skiing Injuries, Sports Health. 2018 Dec 17;11(1):18–26. doi: 10.1177/1941738118813051